Vriendsbeleid en Ouderzorg aan de Commewijnerivier

koffieplantage Vriendsbeleid en Ouderzorg aan de Commewijnerivier
volksnaam"Beneri" = Benelle
rechteroever in het afvaren.
volgorde bij het afvaren: Spieringshoek, Vriendsbeleid en Oudersorg, Wedersorg, Katwijk, Welgelegen, Mon Tresor

Chronologie:

ca. 1745 - aanleg der twee plantages Ouderzorg en Vriendsbeleid

Vanaf 1744 vond de gronduitgifte plaats van de landen tussen het oude fort Sommelsdijck en het nieuwe fort Nieuw-Amsterdam. Ook vader en zoon Jean en Abraham Vereul kwamen ieder in aanmerking voor een stuk. Beide warrandes (gedateerd november 1744 en november 1745) zijn bewaard gebleven :

"....versoeken van tijd tot tijd gedaan tot het obtineren van landt tussen de twee fortressen is naar voorgaende deliberatie goed gevonde ende verstaan te vergunnen en te concedeeren om in allodialen eijgendom te mogen opneemen en erffelijk te bezitten aan Abraham Vereul, 500 ackers land met een face van 30 kettingen aen de rivier geleegen in de rivier van Commewine aan de regterhand in 't opvaaren sijn begin neemende aan de beneede schijd lijn van 't land thans uijtgegeeven, thans uijtgegeeven aen Gerrit Lemmers....." (ouderzorg)

"'..... vergunnen en permitteren aan de heer Jean Vereul ..... om erfflijk te moogen besitten 500 akkers land met een face van 30 kettingen aan de rivier geleegen in de rivier van Commewine aan de rechterhand in 't opvaaren sijn begin neemende met de beneede scheid leijn van het land thans uitgegeeven aan Abraham Vereul ......." (vriendsbeleid) (archief dienst der domeinen, Paramaribo)

De twee koffieplantages, elk 500 akkers groot, zijn vermoedelijk al vanaf het begin samengevoegd tot 1 grote plantage.Jean Vereul vroeg beide gronden aan, de ene voor zichzelf en de andere voor zijn minderjarige zoon Abraham. Die laatste grond gaf hij de betekenisvolle naam "Ouderzorg". Zijn eigen grond noemde hij "Vriendsbeleid", waarvan de betekenis onbekend is.

Wij volgen even de geschiedenis van de familie Vereul in Suriname:

Abraham Vereul. (? - 1734) was in 1714 vanuit Naarden in Suriname gearriveerd, alwaar hij in 1716 huwde met Elisabeth Felix:

".....1716 juillet 31-jai fiance Abraham Vereul J:H: natif de Rouan en Normandie, & Elizabeth Felix née a Arrau en Suisse tous deux demuerant a Paramaribo, le 20 7bre jai beni leur mariage en chambre — David Estor..." (registers ger: kerk)

Uit dit huwelijk zijn 2 kinderen bekend, Jean (1719), en Pierre (1721).

Jean Vereul is — zoals hierboven reeds vermeld — de aanlegger van de plantages Oudersorg en Vriendsbeleid. Over hem zijn weinig gegevens voorhanden. Hij was gehuwd met Sara Lemmers, en het paar bewoonde het grote huis gravenstraat 12, thans het Bisschopshuis. Jean is omstreeks 1749 gestorven. In 1750 hertrouwde Sara met Nicolaas van Enckhuisen.
De doopregisters 1740 - 1770 zijn verloren gegaan, waardoor niet meer bekend is hoeveel kinderen er waren. In ieder geval hadden Jean en Sara twee zoons:Nicolaas Jean, en Abraham. Deze huwden met de gezusters Johanna en Maria Sara Benelle.

1770 - erven Jan Vereul (kaart Lavaux 1770)

1793 -N. I. Vereul, koffie en katoen. (almanak 1793)

Nicolaas Jean Vereul was een zoon van Jean Vereul. In 1767 huwde hij met Johanna Benelle, naar wie de slaven de plantage hebben vernoemd. In de volksmond heet deze namelijk "Beneri", oftewel Benelle. Nicolaas was 19 jaar, Johanna was 18. Zij was een dochter van Jacob Benelle en Henrietta Anna de la Jaille, eigenaren van de grote plantage Nieuwsorgh aan de Commetuane.

"... 1767-januari 11 - Jan Nicolas Vereul — A kerkegerechtigheid voor 't trouwen op de plantagie Vriendsbeleijd & Oudersorg met Johanna Bennellef 50,- ..." (registers ger: kerk)

Uit dit huwelijk zijn 4 kinderen bekend, te weten: Abraham (1770), Sara Clasina (1772), Nicolaes Jean junior (1774), enPaulina Johanna (1776).

De plantage werd geadministreerd door Frouin & J: F: Andree ; de directeur was J: H: Mencke.Vereul bezat geen andere plantages.

1821 - weduwe Vereul, 1000 akkers, koffie

In tegenstelling tot de meeste andere koffieplantages was geen extra areaal toegevoegd. Dit was niet nodig, omdat reeds vanafhet begin een areaal van 1000 akkers ter beschikking was,en dit was 2x zoveel als de meeste andere plantages. De slavenmacht bestond (omstreeks 1832) uit 133 personen.
De familie Vereul was inmiddels eigenaar geworden van een uitgebreid plantagebezit.Behalve Ouderzorg en Vriendsbeleid waren dit: Susannaasdaal, Corneliasburg, Philipsburg, Boom-akker, Welgelegen aan de Cottica, de Eendracht, en Zelden Rust.

Naast het plantagebezit had de familie een eigen rederij.Twee hunner kapiteins liggen in de Nieuwe Oranje Tuinbegraven. Een dezer is kapitein Jens Johannessen:
"... gevoerd hebbende het koopvaardij fregatschip Willem den Eersten, Tusschen den 11 en 12 April 1826 Voor deeze Stad Een prooi der Vlammen Geworden.Bij welke gelegenheid dien waardige gezagvoerder in een betraghten zijner plichten het leeven heeft verlooren, Alzo tot in zijnen laatste oogenblikken het vertrouwen rechtvaardigende door het huis wed. Vereul & zoon van Amsterdam, in hem sedert Jaren gesteld ..."

1843 - A.C. Benelle Vereul en N.J. Vismes, geb. Vereul (almanak 1843)

De directeur was P.H. Sluiter; de administratie was in handen van A.F. Gerdeman en D. Tollenaar Jz.

1863 - emancipatie

De eigenaresse, Nicolette Jeane Vereul, douariere A.C. de Vismes te Frankrijk, ontving een "tegemoetkoming" groot F32.100,- voor 110 slaven.

Na de emancipatie en de periode van het staatstoezicht is de plantage overgestapt op contractarbeiders om de onderneming draaiende te houden. 216 hindustaanse immigranten en 90 javanen werden rechtstreeks aangeworven. De gezagvoerders / eigenaren in die tijd waren:
1873H. Schouten
1880-1894 H.S. Schouten
1902H. Schouten
1907-1913 P.M. Nahar, W.A. Levy en S.E. Samuels, eigenaren
1914P.M. Nahar(beheerder v/d pl. Vriendsbeleid en Ouderszorg)
1917W.A. Levy beheerder
1928E. Ph en W. Nahar, beheerder van plantages Vriendsbeleid en Ouderzorg

1889 - H. Schouten jr.

De "beheerder in de kolonie" was H.S. Schouten. De gezagvoerder op de plantage was A. Faerber. De plantage produceerde 47 ton cacao en wat bananen.

2000 - ledig en verlaten.

In 1985 woonde nog 1 persoon, een oudere guyanese man, moederziel alleen in het vervallen plantagehuis. Nu is alles verlaten.
Het plantagehuis dateert waarschijnlijk uit het midden van de negentiende eeuw. Het zal binnenkort wel instorten. Het is van onder tot boven bezet met wespen.

top ^

bronnen

internet-databases

  1. Philip Dikland — oud archief der burgerlijke stand in Suriname
  2. Heinrich Helstone, Okko ten Hove e.a. - database emancipatieregisters 1863
  3. Maurits Hassankhan — database hindustaanse en javaanse immigratie

inventarisaties

1750 - ARA NOT inv. no. 189 p. 183
koffie, 83 slaven
eigenaar: erfgenamen Jean Vereul

1750 - ARA NOT inv. no. 691 p. 069
84 slaven
eigenaar: niet bekend, 1e deel van de inventarisatie ontbreekt

1757 - ARA NOT inv. no. 191 p. 006
1000 akkers, koffie, 90 slaven
eigenaren: minderjarige erfgenamen Jean Vereul

1760 - ARA NOT inv. no. 208 p. 214
1000 akkers, koffie, 160 slaven
eigenaar: minderjarige erfgenamen Jean Vereul

1762 - ARA NOT inv. no. 210 p. 464
1000 akkers, koffie, 155 slaven
eigenaar: erfgenamen Jean Vereul

1762 - ARA NOT inv. no. 212 p. 529
1000 akkers, koffie, 156 slaven, NF 167.479,-
eigenaar: wed: Enkhuijsen-Lemmers en haar zoon Abraham Vereul 1/2

1768 - ARA NOT inv. no. 695 p. 517
1000 akkers, koffie, 180 slaven, Nf 263.663,-
eigenaar: Abraham Vereul 1/2 en Nicolaas Joh. Vereul 1/2

archief van gronduitgifte, dienst der domeinen, Paramaribo.

1745 - meetcertificaat vriendsbeleid
Ik ondergeschreven geswooren landmeeter verclaare gemeeten te hebben een stuk land no. 11 groot vijfhondert akkers geleegen in rio Commewine aan de regterhand in 't opvaaren tusschen de landen no. 10 van de Heer Abraham Vereul en no. 12 van de weduwe Abm. Vereul.
Uijtkragt van een warrand door Haar Edele Groot Agtbaare de Heeren Directeuren der Edele Geoctroijeerde Societeijt van Suriname in dato 18 november 1744 aan de Heer Jan Vereul verleent zoals de figuur ABCDA aanwijst.
Actum Paramaribo den 1 october 1745
Pierre Gardin gesworen landmeeter

1744 - warrand Oudersorg
Mercuru, den 18 november 1744
Bij resumptie gedelibereerd zijnde op de respective requesten en versoeken van tijd tot tijd gedaan tot het obtineeren van land tusschen de twee fortressen, is naar voorgaande deliberatie goed gevonden ende verstaan te vergunnen en te concedeeren om in allodialen eijgendom te mogen opneemen en erffelijk te bezitten aan Abraham Vereul, 500 ackers land met een face van 30 kettingen aen de rivier, geleegen in de rivier van Commewine aan de regterhand in 't opvaaren, sijn begin neemende aan de beneede schijd lijn van 't land thans uijtgegeeven aen Gerrit Lemmers.
En zulx op conditien en onder restrictien als volgt, namentlijk :
dat door hem in cassa van dese Societeit bij de uitgifte der warand sal moeten werden geteld een somma van een honderd guldens en zuls tot verval der costen door den landmeter de Loncour aan dese Societeit voor 't uitmeten van dit generaal terrain & in rekening gebragt
dat hij een terrain van veertig voet breed tusschen den riviere en zijn plantage zal moeten ongecultiveerd laten ten einde altoos wanneer de societeit zulx zoude requereeren het zelve te moeten applaneeren en tot een bequaame land- en rijweg te maken, blijvende nogthans aan de eijgenaars gepermitteerd haare landingplaats open aan dese gereserveerde veertig voeten te mogen maken en gebruijken
dat hij wijders binnen ses maanden na dato dat deses societeits aanschrijvinge op dit subject aan den gouverneur in Suriname sal wesen ter hand gekomen, zijn verkreegen land ten zijnen costen door een ander landmeter als de Loncour te doen uijtmeten en zijn caarten daarvan aan de gouverneur en ter secretarije te fourneeren
dat als verder na gedane uitmetinge binnen den tijd van agtien maanden hij sal moeten voldoen aan de althans geintroduceerde conditien van daar op te setten een bequaam woonhuijs, en dat bij ieder viijfhonderd akkers bij continuatie altoos zullen moeten zijn en blijven geaffecteerde ten minsten thien slaven minder of meerder akkers land na advenant ; des zal hij ook binnen den tijd van tien jaaren hetzelve land niet mogen verkoopen, verhandelen wegschenken of op eenigerlije wijse van meester te doen veranderen, tenzij bij versterff of insolventie.
En zal hij gehouden zijn onder eede solemneel sig te expurgeeren tot het obtineeren deses geen geld nog gelds waarde aan wien 't ook zoude mogen zijn gegeven of belooft te hebben de ordinaire leges der secretarij daar onder niet begreepen
dat ten einde de serieuse meeninge van de heeren deser tafel te beter werde agtervolgd, zal het den raad fiscaal vrijstaan zig telkens op het nakomen dezer conditien te informeren, ten welken einde copie deses aan hem zal moeten werden ter hand gesteld en hij acces sal hebben tot het boek der hoofdgelden en in cas hij mogte bevinden hiertegens te werden gefraudeerd sal het selve land ipso facto vervallen wesen aan dese societeit en ten haaren behoeven aan de meest biedende werden verkogt, ten einde uit het netto provenue van dien een vierde werde betaald aan den raad fiscaal, en een vierde aan den aanbrenger, zullende de twee overige vierden aan den societeits ontvanger der inkomende en uitgaande regten werden ter hand gesteld om aan dese societeit te verantwoorden / was getekend / Trip / onderstond / Accordeerd met het voorsz: register / en getekend / Joan H: van Meel
Volgt het Recollement
Wij ondergesw: M: Joan Jacob Mauricius gouverneur generaal over de colonie Suriname rivieren en districten van dien mitsgaders colonel over de militie der selve landen &&&.
Certificeeren bij desen dat voor ons is gecompareerd Jean Vereul ende van wegens desselfs minderjarige zoon Abraham Vereul sig bij solemneelen Eede geexpurgeerd heeft van tot het obtineeren van de voorsz: vijfhonderd akkers land geen geld nog geldswaarde, aan wien het ook soude moge zijn, gegeven ofte beloofd te hebben, de ordinaire leges der secretarij daar onder niet begreepen, zo waarlijk moest hem God Almagtighelpen.
Des te oorkonde hebben wij dese ondertekend en met ons zegel bekragtigd aan Paramaribo desen 18 meij 1745 / was getekend / J: J: Mauricius / onderstond / ter ordonnantie van den heere govuerneur / en getekend / Jan Hinckeldeij tweede secretarij.
nevens de oppositie van 't zegel van den heer gouverneur in 't rood lak

1745 - warrand Vriendsbeleid
Vergunnen en concedeeren mits desen aan Jean Vereul ingevolge en uitkragte der resolutie van haar Ed: Groot Achtb: de Heeren Directeuren deser Colonie dato 28 november 1744 om in allodialen eigendom op te nemen en erfflijk te moogen besitten 500 akkers land met een face van 30 kettingen aan de rivier, geleegen in de rivier van Commewine aan de rechterhand in 't opvaaren, sijn begin neemende met de beneede scheid leijn van het land thans uitgegeeven aan Abraham Vereul.
En sulx op conditien en onder restrictien als volgt namentlijk:
dat hij een terrain van veertig voet breed tusschen de rivier en sijn plantagie sal moeten ongecultiveert laten ten einde altoos wanneer de societeit sulx souden requireeren, hetselve te moeten applaneeren en tot een bequaam land- en rijwege te maken, blijvende nogthans aan den eigenaar gepermitteerd sijn landing plaats op en aan dese gereserveerde veertig voeten te mogen maken en gebruiken ; dat hij verder binnen de tijd van agtien maanden beginnende na de gedaane uitmeting sal daarop setten een bequaam woonhuis ; en dat bij ieder vijfhonderd akkers bij continuatie altoos sullen moeten sijn een blijven geaffecteert ten minsten tien slaven
des zal hij ook binnen den tijd van tien jaaren hetzelve land niet mogen verkopen, verhandelen, wegschenken of op eenigerlij wijse van meester te doen veranderen, ten sij bij versterf of insolventie eindelijk sal hij gehouden sijn dese waranden nevens de reets geapprobeerde kaart ter secretarij deser colonie te laten registreeren en ons daar van behoorlijk te doen blijken, alles op poene dat het voorsz: vergunde land ipso facto wederom sal vervallen weesen aan de Ed: Societeit.
Aldus gedaan en met ons zegel bekragtigd aan Paramaribo den 22 november 1745 / was getekend / J: J: Mauricius / onderstond / ter ordonnantie van den WelEdelen Gestrengen Heer Gouverneur / en getekend / Jan Hinckeldeij tweede secretais nevens oppositie van 't zegel van den heer gouverneur in rood lak
Accordeerd met sijn origineel
Jan Hinckeldeij tweede secretaris
top ^
HOMEALGEMEENNIEUWBOUWHISTORIE SURINAMEARCHIEVENBEELDBANK
Tot 1975 | Update plantages | Onafhankelijkheid | Plantages
login
Zoek in deze site:
Selecteer plantage: