de suikerplantage Fortuyn aan de Commetuanekreek

volksnaam: "Baki" = ? (vergelijk: plantage Reynsdorp heet eveneens Baki)
linkerhand in het afvaren
volgorde in het afvaren: La Solitude ; Sinabo ; Nieuwsorgh ; Dageraat ; Fortuyn ; Salzhalen; Hooyland ; Schoonoord

Aan de Commetewanekreek is de winkel van de heer Tuynfort een begrip. Het is het trefpunt van de omgeving. Komende vanuit Moengo over de moeilijke weg met z'n vele hobbels, is het een verademing om er even te pauzeren en wat koel sap te drinken. Tuynfort, al in de zeventig, praat uit zichzelf niet veel, maar als de bezoeker door de jaren heen een vaste klant is, dan lukt het af en toe om hem op z'n praatstoel te krijgen..
De familie Tuynfort woont op de plantage Nieuwsorg, die je kunt bereiken door de afslag naast de winkel in te slaan. Vele jaren werkte de heer Tuynfort in de stad bij de firma Kersten. Maar in de revolutietijd ging het al slechter en slechter met het bedrijf, en Tuynfort besloot voor zichzelf te beginnen. Hij vestigde zijn winkel aan de Oost-West bij zijn thuisplantage. Door de jaren heen is het niet slecht gegaan. Rijk is hij er niet van geworden, want de buurt is arm ; maar er was genoeg om van te leven. Anno 2005 is Tuynfort bezig de winkel uit te breiden. Hij maakt zich wel zorgen om de concurrentie van de chinese supermarkets die sedert zo'n 2 a 3 jaren overal als paddestoelen uit de grond schieten.

Chronologie :

Circa 1720 of eerder — stichting ; Pierre Thouron

Pierre Thouron was eigenaar van 3 plantages :
Domburg aan de Surinamerivier
Petersburg aan de Surinamerivier
Fortuyn aan de Commetewanekreek.

Het is niet bekend wanneer Thouron in Suriname is gearriveerd. In 1723 trad hij in het huwelijk met Jeanne Houtkoopers :

Jeanne Houtkoopers was waarschijnlijk een dochter van Nicolaes Houtkoopers, de aanlegger en eigenaar van de grote suikerplantage Houtthuijn aan de Para.
Het is niet bekend of er kinderen waren ; de doopregisters uit die jaren zijn verloren gegaan. Pierre Thouron overleed in 1738. Na zijn dood werd zijn bezit geinventariseerd ; Fortuyn was daar toen niet meer bij, en was klaarblijkelijk verkocht.

Er waren overigens twee neven Thouron, beiden met voornaam Pierre. De andere neef arriveerde in 1733 vanuit Amsterdam met het schip "Margaretha en Johanna", schipper Willem Moilives. (scheepslijsten 1729 - 1794, ARA). Hij overleed reeds een jaar na aankomst:
"...1734-8ber 19 - (overleden) Pierre Thouron op de pl: van zijn neef Pierre Thouron..."

In 1736 verkreeg de plantage een stuk achterland aan de westzijde. Landmeter Deloncour zette de grenzen uit en vervaardigde de meetkaart :

Meetkaart Fortuyn uit 1736 door landmeter Deloncour (detail). Noord = onder. Het nieuwe achterland staat geheel rechts op de afbeelding.

• 1737 - Pierre Thouron c.s. (kaart 1736 & inventaris 1737)
• 1782 - erven Nicolaas Reynsdorp (inventaris 1782)
• 1793 - erven Ns. Reynsdorp (almanak 1793)
• 1821 - erv. N. Reynsdorp, J. H. Brandt (almanak 1821)
• 1843 - wed. J. Muysken (1/3) ; wed. Fabritius (1/3) ; erv. J.H. Brandt (7/48) ;
• 1863 - emancipatie
• 1864 - 1910 - nader uit te zoeken
• 1911 - geannexeerd aan plantage Slootwijk
• 2005 -

1737 - Pierre Thouron c.s. (kaart 1736 & inventaris 1737)

Reinsdorp & comp. (kaart Lavaux 1737)

De broers (of neven) Nicolaas en Hermannus Laurens Reynsdorp moeten omstreeks 1730 in Suriname zijn gearriveerd. Zij huwden er met de gezusters Craffort. De broers behoorden tot de Lutherse gemeente, en hun wel en wee is via de registers van deze gemeente enigzins te volgen.

Nicolaas Reynsdorp was gehuwd met Anna Alexandrina Craffort. Uit dit huwelijk zijn 2 kinderen bekend, Nicolaas jr. (1743) en Johanna Maria (geb. 1747).
Nicolaas wordt reeds in 1737 genoemd als de eigenaar van de suikerplantage Fortuin aan de Commetuanekreek. Later was hij aanlegger en eigenaar van de plantage Reynsdorp aan de Matapica, en samen met zijn broer, ieder voor de helft, eigenaar van de plantage Eendragt aan de Commetewanekreek, naast Fortuyn.
Verder is er niet veel over hem bekend. Zijn naam komt na 1747 niet voor in de kerkregisters. In 1752 was hij raadsheer van het Hof van Civiele Justitie. In 1755 reisde hij met 2 zoons naar Amsterdam, als passagiers op het schip "de vrouwe Anne Maria", schipper Jurriaan Schooneveld. Zijn dochter Johanna Maria volgde een jaar later. Waarschijnlijk was het een definitief afscheid van Suriname, en heeft Nicolaas zijn verdere leven in Nederland doorgebracht. Hij overleed in 1774 te Amsterdam. Andreas Reynsdorp maakte het overlijden in de kerk van Paramaribo bekend:

In 1770 verkreeg de plantage het laatste stuk achterland achter de westgrens in eigendom, met een oppervlakte van 125 akkers. Landmeter Baron van der Vechte vervaardigde in 1771 de uitmeetkaart.

meetkaart Fortuyn uit 1771 door de landmeter Baron van der Vechte (detail). Het nieuw begeven achterland wordt aangeduid met de rode pijl. Noord = onder. Bij plantage de Eendracht staat het westdeel nog vermeld ; maar dit was in 1771 allang verkocht aan plantage Nieuwsorg.

1782 - erven Nicolaas Reynsdorp (inventaris 1782)

Fortuyn was in 1782 een middelkleine suikerplantage van 1625 akkers met 113 slaven. Het riet werd geperst met een watermolen. Diederik Hendrik Wubbenhorst was de directeur van de plantage.

1793 - erven Ns. Reynsdorp (almanak 1793)

J. Salmon was de plantagedirecteur. De administratie werd gevoerd door J. F. Andree en Zoon en M.P. Wiltens. De koffieplantage Reynsdorp was eveneens het eigendom van de erven Reynsdorp. Deze plantage werd bestuurd door J.H. Brandt.

1821 - erv. N. Reynsdorp, J. H. Brandt (almanak 1821)

Jan Hendrik Brandt, vele jaren lang directeur op de plantage Reynsdorp, was mede-eigenaar geworden van Reynsdorp en Fortuyn. Tevens was hij directeur op Fortuyn, en mede-administrateur van beide plantages samen met C. Gollenstede. Maar veel was er op Fortuyn niet meer te administreren. In 1830 waren er nog maar 43 slaven, veels te weinig voor een behoorlijke productie. Plantage Reynsdorp was een stuk groter, met een slavenmacht van 112 man.
Jan Hendrik Brandt overleed in 1826 en werd begraven op zijn plantage Reynsdorp.

1843 - wed. J. Muysken (1/3) ; wed. Fabritius (1/3) ; erv. J.H. Brandt (7/48) ;

Reynsdorp (9/48) (almanak 1843)

A. F. Lissone was de plantagedirecteur. De administrateurs waren C. Barends, A.F. Gerdeman, H.J. Blancke en N.G. Vlier.

1863 - emancipatie

Op de plantage werden 123 slaven vrijverklaard. Dus sedert 1830 had een opmerkelijke vergroting van de slavenmacht plaatsgevonden. De familienamen waren als volgt :
Ackland — Acklans — Bonhart — Bonharts — Brander — Durfort — Duysken — Duysker — Duyskes — Linkers — Mars — Mento
Tuinfort (Euphrosina geb. 1801, Sophia 1809, Helena 1817, Claasina 1834, Matheus 1846, Martinus 1849, Abraham 1852, Theodorus 1855, Heintje 1857, Francois 1857)
Veens — Voske — Zeeger — Zeegeren — Zuist

De "tegemoetkoming" voor de eigenaren bedroeg f 38.100,- voor het verlies van 124 slaven. In totaal waren er 32 eigenaren, waarvan alleen de erfgenamen van Jan Hendrik Brandt in Suriname woonden :
Catharina van Brandt (Paramaribo) voor 7/48 aandeel
Maria Henriette Brandt, wed. J. van Walré jr. (Paramaribo)
Elisabeth Brandt (Paramaribo)
Margaretha Maria Brandt (Paramaribo) gezamenlijk voor 6/32 aandeel

1864 - 1910 - nader uit te zoeken

1911 - geannexeerd aan plantage Slootwijk

In 1907 was het gouvernement op de verlaten plantage Slootwijk een rubberonderneming begonnen. In 1912 was 270 ha. in cultuur gebracht. en waren er 600 man aan het werk. Naast de hevea-aanplant werd ook koffie en bacoven aangeplant.
In 1911 was de naastgelegen plantage Fortuin eveneens aangekocht om in cultuur te brengen ; sedert die tijd is Fortuyn een annex van Slootwijk

2005 -

bronnen :

• boeken en artikelen
• databases op het internet
• inventarisaties in het notarieel archief van het NA, den Haag
• archief dienst der domeinen te Paramaribo

boeken en artikelen

databases op het internet

2.1 - Philip Dikland — oud archief der burgerlijke stand in Suriname

inventarisaties in het notarieel archief van het NA, den Haag

1719 - inventaris plantage Fortuyn, Commetewane ; gegevens niet bekend

1727 - ARA NOT inv. no. 161 f. 209

Datum : 1727
Gegevens : inventaris van de plantg: Fortuijn ; geen verdere bijzonderheden bekend

1737 - ARA NOT inv. no. 169 f. 150

datum : 1737
gegevens : inventaris plantage Forthuijn
eigenaar : Pierre Thouron cum suis

1782 - ARA NOT inv. no. 257 f. 24

locatie : Commetuane kreek aan beide zijden der kreek, aan de rechterhand tussen de plantages Slootwijk en de Eendragt , en aan de linkerhand tussen de plantages Saltsdaalen en de Eendragt
datum : 1782-07-06/08 ; authorisatie: 1782-07-04
gegevens : 1625 akkers, 113 slaven, watermolen, suiker, cappewirie, hoornbeesten, moestuin, varkens
verzoeker : Johan Ernst Hastenberger, gezworen klerk der kolonie, geauthoriseerd door Abraham Lemmers en Andreas Reijnsdorp, als executeur te Amsterdam
eigenaar : erven Nicolaes Reijnsdorp
directeur : Diederik Hendrik Wubbenhorst
gebeurtenis : erflater: Nicolaes Reijsdorp

archief dienst der domeinen te Paramaribo

• 1736 - meetkaart
• 1771 - meetkaart

1736 - meetkaart

Ik verklare gemeeten te hebben ten verzoek van de Heer Pierre Touron een stuk landt van vij... agter de plantagie Fortuijn aan de linie van Castanienboom loopende Oost en West geleegen in ... aan de Reegterhand in 't opvaren door kragt van een Warand van 10 April 1736 van Sijn Excellentie Mijn.... Heer Joan Raye Gouverneur generaal over de colonie van Suriname Rivieren en Districten van d..... de militie alhier, mitsgaders Capitein ter Zee, ten dienste van de Hoogmogende Heeren Generaal de .... &&&& Volgens de figuur A,B,C,D. Aldus gedaan op de Plantagie Fortuijn in Commetwane's Kreek,
Deloncour
(datum weggevallen van het blad)
..ien de nevenstaande caarte der .... gedaen, ....... van vijfhonderd Akkers ; Aprobee...... in alle Sijn Leeden en deelen. Actum .... 26 Julij 1737
Raije
Ter ordonnantie van den Heere Gouvern....
J. P. Taunaij prov. secrets.

meetkaart uit 1736 door landmeter Deloncour.

1771 - meetkaart

Ingevolge resolutie van Haare Edele Groot Agtbaare de Heere Directeure van de Edele Geoctroijeerde Societeijt van Suriname &&& in dato 20 junij 1770 en op versoek van de Heer Andries Reijnsdorp qq heb ik ondergeschreven geswooren landmeeter afgemeeten een stuk land groot 125 akkers agter de plantage Fortuijn in Commatuanica creecq regter hand in 't opvaaren tussen de plantages Zaltzdaal en N: Eendragt, soals de figuur ABCD is aanwijsende.
Actum Paramaribo den 27 april 1771
/ stond geteekend / Baron von der Vechte geswooren landmeeter
Ik ondergeschreeven geswooren landmeeter verklaare bovenstaande kaart van de plantage Fortuijn op versoek van de Heer Andries Reijnsdorp qq in alle deelen accuraat gecopieert te hebben na eene kaart van de overleden geswoore landmeeter Baron von der Vechte geteekent
Actum Paramaribo den 9 september 1771
A: H: Freviran gesworen landmeeter
Gezien de neevenstaande kaart der uijtmeetinge door den geswooren landmeeter Baron von der Vechte gedaan approbeeren deselve in alle sijne leeden en deelen.
Actum Paramaribo den 28 september 1771
Jan Nepveu
Ter ordonnantie van Heer Gouverneur
Joh: van Gennep geswooren clercq
NB. 't stuk land EFGH is door landmeeter P: Gardin alsmeede door landmeeter Gossekij abusievelijk als begeven op de Generaale kaart van de benede Commewine geteekend

meetkaart uit 1771 door landmeter Baron van der Vechte.