suikerplantage Oranibo aan de boven-Commewijnerivier
Volksnaam niet bekend
Boven-Commewijne, beide oevers in het afvaren
Volgorde in het afvaren: Oranibo, Sorghooven, Nieuw-Ribanica, Cucracabo, Imotapi,
Oranibo ligt aan de boven-Commewijne tussen de Peninica kreek en de Mapane, en is vanwege deze ligging ook op de alleroudste kaarten goed te herkennen. Op de kaart van Lavaux uit 1737 is het de hoogstgelegen plantage waarvan de naam nog staat aangegeven. Toch waren in die tijd de hogergelegen plantages langs de Tempatie en Mapane nog volop in gebruik.
- Chronologie
- Bronnen
- boeken en artikelen
- databases op het internet
- inventarisaties in het notarieel archief van het NA, den Haag
- archief Dienst der Domeinen te Paramaribo
Chronologie
- 1671 - J. Holms ; Ian Holmes
- 1686 - burm. Municx (Labadistenkaart 1686)
- 1737 - W. Enckhuysen (kaart Lavaux 1737)
- 1743 - wijlen Anthonia Wilderlant, wed: van Jacob van Enkhuijsen (inventaris 1743)
- 1755 - wijlen Nicolaes van Enckhuijsen (inventaris 1755)
- 1757 - Tempatie-opstand
- 1758 - erv. Jan Henrich Steinmetz (verkopers) ; Sara Lemmers (koopster) (inventaris 1758)
- 1770 - wed. N. van Enkhuysen (kaart Lavaux 1770)
- 1793 - verlaten (almanak 1793)
1671 - J. Holms ; Ian Holmes
De plantage bestond al in de engelse tijd. Mogge vermeld in 1671 als eigenaren J. Holms en Ian Holmes. Aan het door hem gehanteerde blokletterschrift is te zien dat het hier een grotere plantage met een suikermolen betrof. Holms & Holmes hebben geen sporen in de archieven nagelaten.1686 - burm. Municx (Labadistenkaart 1686)
De familie Municx was al in de Engelse tijd in Suriname. Voor meer gegevens zie bij de plantages Clarenbeek & Nimmerdor.Op de kaart van Frederick de Witt uit 1688 zijn er 3 kleine plantages getekend die in 1737 op de kaart van Lavaux tezamen Oranibo vormen. Omdat de legenda van de Wit's kaart verloren is gegaan, zijn de eigenaren niet bekend.
1737 - W. Enckhuysen (kaart Lavaux 1737)
De stroomafwaartse volgorde der eigenaren was in 1737 als volgt :54
Oranibo
W. Enckhuijsen
53
Sorghooven
Wed. Stratius
52
Nieuw Ribanica
Erv. Denis
50
Simirintibo
Charles Godeffroy
49
Imotapi
Swall & Linden
Swallenberg ; Cornelis van der Linden
48
Cipibo
Barth Fuist
Bartholomeus Fuyst
47
Jukemonbo
Erv. Sautijn
Erven Daniel Sautyn
1743 - wijlen Anthonia Wilderlant, wed: van Jacob van Enkhuijsen (inventaris 1743)
De plantage was 2469 akkers groot, met een slavenmacht van 102 mensen. Het riet werd verwerkt met een beestenmolen.Jacob van Enckhuijsen en Anthonia Wilderlant hebben weinig sporen in de archieven nagelaten. In 1697 werd hun zoontje gedoopt :
"... 1697 27 octobris gedoopt het kint van Jacob van Enckhuijsen en Anthonia Wilderlant is genaemt Jacob. Getuijgen zijnde Marrijnus Craffort en Metje Droger. Door Christopher Nucella pastor Paramaribo ..."
1755 - wijlen Nicolaes van Enckhuijsen (inventaris 1755)
Nicolaes van Enckhuijsen was in 1748 raadsheer van het hof van Politie en Criminele justitie. In 1750 huwde hij met de oudere weduwe Sara Lemmers, 42 jaar oud :
"....1750 op huyden den 6 november zijn ten overstaan van de Edele Achtb: heer Joh: Moll raed in den Ed: Hove van politie en Crimineele Justitie door mij ondergsz: secretaris deeser colonie naar behoorlijke ondervragingh tot den huwelijken staet in en aangeteeckent,
de Edele Agtb: heer Nicolas van Enckhuijsen jongman van de remonstrante religie geboortig tot Amsterdam en woonagtig in rio Commewijne geadsisteerd met de Eerwaarden heer Barth: Ludovici Duvoisijn, en mevrouw Sara Lemmers laast weed: den heer Jean Vereul van de gereformeerde religie geboortig en woonagtig aan Paramaribo geadsisteerd met de Edele Agtb: heer Nicolas Lemmers......."
de Edele Agtb: heer Nicolas van Enckhuijsen jongman van de remonstrante religie geboortig tot Amsterdam en woonagtig in rio Commewijne geadsisteerd met de Eerwaarden heer Barth: Ludovici Duvoisijn, en mevrouw Sara Lemmers laast weed: den heer Jean Vereul van de gereformeerde religie geboortig en woonagtig aan Paramaribo geadsisteerd met de Edele Agtb: heer Nicolas Lemmers......."
(registers ondertrouw 1747-1766)
Van Enckhuijsen overleed in 1755, en liet zijn vrouw de plantage na.
1757 - Tempatie-opstand
In 1757 brak in het nabijgelegen Tempatiegebied een grote opstand uit, die ertoe leidde dat de plantages in dat gebied voorgoed werden verlaten. Ten tijde van de opstand fungeerde Oranibo als het laatste "stronghold" van het bestuur van waaruit de opstand werd bestreden. Op 8 maart vertrok vanuit de plantage een grote expeditie met 150 blanken en een onbekend aantal lastdragers om de rebellen aan te tasten ; maar het was regentijd en de groep kwam maar moeizaam vooruit in het moerassige terrein, terwijl ze intussen voortdurend met guerilla-aanvallen te maken kreeg. Uiteindelijk keerde de expeditie terug zonder resultaat te hebben geboekt.1758 - erv. Jan Henrich Steinmetz (verkopers) ; Sara Lemmers (koopster) (inventaris 1758)
1770 - wed. N. van Enkhuysen (kaart Lavaux 1770)
Sara Lemmers (1708-1775) werd geboren in november 1708. Zij huwde de eerste keer met Abraham Bols, daarna met Jean Vereul, en tenslotte met Nicolaas van Enckhuysen. Zij overleed in 1775 :
"........1775-februari 17 Debet Boedel Sara Lemmers laast weede: Nicolaas van Enkhuijsen — A kerkegeregtigheid voort begraven van haar zelfs in de Oude O: T: f 50,- (boete volgens resolutie van den Edele Achtbaare Hove f 600,- )......"
(registers ger: gemeente)
Bij haar dood woonde zij in het stenen herenhuis aan de Gravenstraat 10 en 12 (thans het bisschopshuis), en voerde een huishouding met 54 huisslaven.
1793 - verlaten (almanak 1793)
De plantage wordt niet meer genoemd in de almanak van 1793.Bronnen
boeken en artikelen
1.2 - Ruud BeeldsnijderOm werk van jullie te hebben — plantageslaven in Suriname 1730-1750
Uitg. Univ. Utrecht, 1994
1.4 - Frank Dragtenstein
De ondraaglijke stoutheid der weglopers — uitg. Univ. Utrecht, 2002
databases op het internet
2.1 - Philip Dikland — oud archief der burgerlijke stand in Surinameinventarisaties in het notarieel archief van het NA, den Haag
- 1743 - ARA NOT inv. no. 175 f. 12
- 1755 - ARA NOT inv. no. 692 f. 64
- 1758 - ARA NOT inv. no. 202 f. 475
- 1758 - ARA NOT inv. no. 202 f. 801
1743 - ARA NOT inv. no. 175 f. 12
Locatie : Commewijne aan de rechterhandDatum : 1743-02-21/28
Gegevens : 2469 akkers, 102 slaven, beestenmolen, suiker, tayer, bananen, moestuin, paarden, ossen, geiten, schapen, varkens, pluimvee, taxatie: Nf 94.388,19
Gebeurtenis : erflater: mej: Anthonia Wilderlant, wed: van Jacob van Enkhuijsen ; nalatenschap: plantage Oraenibo
1755 - ARA NOT inv. no. 692 f. 64
Locatie : Commewijne aan de rechterhand in het opvarenDatum : 1755-08-21/22 ; 1755-09-??
Gegevens : 2469 akkers, 101 slaven, suiker, kostgronden, weide, beestenmolen, paarden, koeiren, schapen, geiten,
nog een stuk in Tampatiekreek aan de rechterhand int varen over de grond van Gerrit Pater, 1000 akkers
totale taxatie: F 86.072,90
verzoeker : wed: van Enkhuysen-Lemmers, erfgename en executrice van de nalatenschap van Nicolaes van Enkhuijsen
eigenaar : wed: van Enkhuysen-Lemmers
directeur : Johannes Herbach
gebeurtenis : erflater: Nicolaes van Enkhuysen , oud raad van Politie en Criminele Justitie, echtgenoot van Sara Lemmers
1758 - ARA NOT inv. no. 202 f. 475
Locatie : Commewijne aan de rechterhand en in de Tampatiekreek tevens in de NappaensekreekDatum : 1758-04-08/09/10
Gegevens : 2469 akkers en nog een stuk grond in Tampatiekreek groot 1000 akkers, 98 slaven, suiker, negerkost, weidegrond, koren, tayer, cassave, beestenmolen, moestuin, begraafplaats, hoornbeesten, paarden, varkens, schapen, geiten
Verzoeker : Balthasar Otto Lange en Jan Hendrik Schaap, aangestelde executeurs en voogden over minderjarig kind
Eigenaar: erven Jan Henrich Steinmetz
Gebeurtenis : erflater: Jan Henrich Steinmetz. ; Nalatenschap: plantage Oranibo
Volgens opgave van: Pieter Schuttelaar, gewezen schrijver op plantage Oranibo
1758 - ARA NOT inv. no. 202 f. 801
Locatie : Commewijne aan de rechterhand alsmede in de kreek TampatiDatum : 1758-05-29
Gegevens : 2469 akkers, 98 slaven, suiker, cappewerie, tayer, cassave, weidegrond, moestuin, begraafplaats, beestenmolen, hoornbeesten, paarden, schapen, varkens, geiten, pluimvee, duiven
nog een stuk grond gelegen in Tempatijkreek, groot 1000 akkers.
Verzoeker : Balthasar Otto Lange en Jan Hendrik Schaap, executeurs over nalatenschap en voogden over minderjarige kind Christoffel Fredrik Steinmetz
Administr. : Gerard Klopman jr:
Gebeurtenis : erflater: Jan Henrich Steinmetz ; wed: Nicolaes van Enkhuysen-Sara Lemmers machtigt Gerard Klopman jr: de plantage voor haar te kopen
